Nehir nedir?

(Irmak), akarsuların en büyüğüne denir. Nehirler daima daha büyük bir suya doğru akar ve ona karışırlar. Bu su deniz, göl veya daha büyük bir akarsu olabilir. Pek seyrek olarak suyu çok geçiren topraklarda, nehirler toprağın altına girer, oradan akmaya devam ederler. Bazı kayalık bölgelerde de çatlaklardan yer altına inen nehirler, ilerde yeniden yer yüzüne çıkar. Öte yanda çok sıcak, kurak bölgelerdeki nehirler bazen tamamen kuruyup yok olurlar.

Nehirlerin içinde aktıkları yere, «nehir yatağı», bu yatağın iki kenarına «kıyı» denir. Sağ kıyı, yüzümüzü akış yönüne döndüğümüzde sağda kalan kıyıdır. Nehirlere katılan akarsulara, nehrin «kolları» denir. Suladığı bölgeye ise, «havza» adı verilir. Nehirlerin denize döküldüğü yerde «çatalağız» (delta) meydana gelir. Nehirler, kayaların içerilerinde, dağlık, tepelik bölgelerden doğar. Genel olarak kaynakları ya bir pınar, ya da eriyen bir buzuldur.

Doğan su, aktıkça başka sularla gelişir. Gittikçe büyüyerek bir akarsu meydana getirir. Kaynaklarına yakın yerdeki akışları hızlıdır. Buralar yüksek olduğu için, eğilimden dolayı suların hızlı akışı, derin vadiler açar. Nehir, dağlık kesimlerden sonra akımın orta yerine girmiş olur. Akıntı eski hızını kaybetmiştir. Suların dağlardan getirdiği kumlar, çakıllar, nehirlerin orta ve aşağı akıntı bölgelerinde birikir. Büyük nehirlerin bu kısımlarında biriken alüvyonlar, yer yer adacıklar meydana getirir.

Nehirler ovada akmaya başlayınca, akıntının yavaşlığı yüzünden engelleri sürükleyip götüremez. Dolayısıyla meydana getirdiği kıvrımlara «menderes» denir. Menderes hareketleri vadinin genişlemesini, verimli alüvyon ovalarının doğmasını sağlar. Nehir yatağı akan suları taşımaya yetmezse, sular taşarak alçak yerleri kaplar. Su baskınları sık sık mal ve can kaybına sebep olduğu için, çeşitli yollardan önlenilmesine çalışılır. Civarı ağaçlandırarak akıntı hızını kesmek, suları asıl nehir yatağından başka kollara sevk etmek ve nehir yatağına barajlar yaparak fazla suları biriktirmek, sellerden başlıca korunma çareleridir.

nehir

Nehir, su döngüsünün önemli bir öğesidir. Nehirlerdeki suyun temel kaynağı yağışlardır. Yağmur ya da kar yağışı ile yer yüzüne inen su yüzey akıntıları, yer altı suları biçiminde nehirleri beslerken buzullar gibi doğal kaynakların erimesiyle oluşan suları da bu kaynaklara ekleyebiliriz. Nehirlerin doğduğu yere kaynak, denize döküldüğü yere ağız denir. Büyük ırmaklara katılan görece küçük ırmaklar genellikle kol diye adlandırılır.

Bir çay ile nehir arasındaki fark; Çay dereden büyük ama ırmaktan küçük akarsu olarak tanımlansa da bu büyüklük kavramı görecelik göstermektedir. Bazen bu ayrım akarsunun üzerinde yapılan aktivitilere (taşımacılık, suyun ekonomik değeri, çevresel faktörler) göre belirlenebilir. Nehirlerdeki sukayıpları nehir yatağından veya derindeki akiferden meydana gelen su sısıntıları ve kısmen de buharlaşma neticesinde olur.

Nehirlerdeki toplam su miktarı dünyadaki toplam su miktarının sadece küçük bir parçasını oluşturmaktadır; Nehirler, kaynaklarından başlamak üzere yer çekiminin etkisiyle yokuş aşağı yönde akarak bu akışlarını bir deniz ya da göle ulaşıncaya kadar sürdürürler. Ancak kurak alanlarda nehirlerin sularının tamamını buharlaşma yoluyla kaybettiği durumlarda mevcuttur.Bazı durumlarda ise bir nehrin belli yerde yer altına girerek bazı kayaç türlerinin içinden yer altı suyu oluşturacak biçimde yoluna devam ettiği de olmaktadır.

Yine bazı nehirler insan eliyle yaratılmış edüstriyel bölgelerde aşırı yoğun olarak kullanılmakta ve bu da nehrin sularının doğal akıntısına devam edemeden tükenmesine neden olabilmektedir. Dünya üzerimndeki suyun %97'si okyanuslarda bulunurken içilebilir su miktarının üçte biri ise kara buzullarında bulunmaktadır, ve geri kalanının nerdeyse tamamı yer altı kaynaklarındadır. Göller içilebilir suyun sadece %0,5'lik bir kısmı içerirken nehir kanallarında bulunan suyun oranı ise bunun yarısı olan %0,025'tir ve bu da dünyadaki toplam su reservinin dört binde birine denk gelmektedir.

Bir nehrin suları genellikle yatak dediğimiz doğal bir kanal içinde akar. Bazı büyük nehirler, özellikle ovalar gibi düz alanlarda akarken belli dönemlerde ya da sürekli olarak nehrin her iki kıyısından taşacak biçimde sel benzeri biçimde de akarlar. Nehrin başladığı yani kaynağının olduğu kısım yukarı nehir olarak adlandırılırken nehrin akış yönü doğrultusu ise aşağı nehir olarak adlandırılır.

Sözlükte "nehir" ne demek?

1. İrmak.

Nehir kelimesinin ingilizcesi

adj. river, fluvial, potamic
n. river, stream, artery
Köken: Arapça

Son eklenenler

Yorumlar

Bu sayfa ait yorum bulunamadı. İlk yorum yapan siz olun.

Yorum ekle

Vazgeç